Encyklopedia

Badania pozwalające rozpoznać zapalenie zatok przynosowych

Dowiedz się jakie badania może lub powinien wykonać lekarz aby rozpoznać i prawidłowo leczyć zapalanie zatok

Wywiad i badanie jam nosa

Największą wagę w rozpoznaniu zapalenia zatok przynosowych przywiązuje się do wywiadu lekarskiego czyli analizy objawów chorobowych zgłaszanych przez chorego. Blokada (niedrożność) nosa, wyciek wydzieliny z nosa (lub jej spływanie po tylnej ścianie gardła), ból lub uczucie rozpierania w obrębie twarzy oraz upośledzenie lub utrata węchu to tak charakterystyczne objawy, że ich obecność jest wystarczająca do rozpoznania zapalenia zatok przynosowych.

Badanie przedmiotowe

Badanie przedmiotowe obejmuje w przypadku wizyty u lekarza POZ badanie rynoskopowe (badanie jam nosa). W przypadku wizyty u specjalisty laryngologa badanie może zostać poszerzone o badanie endoskopowe nosa i ewentualnie badanie zmysłu węchu (np. z wykorzystaniem testu pisakowego).

Wywiad i badanie jam nosa

Największą wagę w rozpoznaniu zapalenia zatok przynosowych przywiązuje się do wywiadu lekarskiego czyli analizy objawów chorobowych zgłaszanych przez chorego. Blokada (niedrożność) nosa, wyciek wydzieliny z nosa (lub jej spływanie po tylnej ścianie gardła), ból lub uczucie rozpierania w obrębie twarzy oraz upośledzenie lub utrata węchu to tak charakterystyczne objawy, że ich obecność jest wystarczająca do rozpoznania zapalenia zatok przynosowych.

Badanie węchu

Węch bada się na dwa sposoby - poprzez badanie identyfikacji zapachu oraz progu odczuwania zapachu. Badanie zdolności identyfikacji zapachu jest szybkim testem możliwym do wykonania w każdym gabinecie lekarskim. Wykonuje się je zazwyczaj przy użyciu testów z różnymi substancjami zapachowymi. Po odkryciu korka specjalnego pisaka lub buteleczki zawierającej badaną substancję czy też po oderwaniu powłoki zabezpieczającej np. test „zdrapkowy” badana osoba ma rozpoznać rodzaj substancji zapachowej. W Polsce do badania identyfikacji zapachu jest stosowany przede wszystkim test pisakowy (www.nos.info.pl).

Badania progu odczuwania zapachu prowadzi się metodą podmuchową przy użyciu specjalnego urządzenia - olfaktometru, podając do jamy nosa strumień powietrza, o ściśle określonej objętości, zawierającego substancje zapachowe. Badanie najczęściej przeprowadza się, wykorzystując: olejek cytrynowy, miętowy, waniliowy oraz świeżo mieloną kawę. Jako próg odczuwania zapachu określa się najmniejszą objętość powietrza podanego do jamy nosa, przy której badany czuł zapach.

Badania obrazowe

Najnowsze zalecenia dotyczące diagnostyki i leczenia zapalenia zatok przynosowych zmieniają podejście do badań obrazowych stosowanych w przypadku podejrzenia zapalenia zatok przynosowych. Generalnie badania przeglądowe RTG zatok przynosowych powinny być zlecane znacznie rzadziej niż dotychczas. Rozpoznanie ostrego zapalenia zatok przynosowych ustalane jest przede wszystkim na podstawie charakterystycznych objawów i brak jest wskazań do wykonywania przeglądowego zdjęcia RTG zatok przynosowych. O wykonaniu badań obrazowych powinien zdecydować specjalista laryngolog. Badania obrazowe wykonywane są przede wszystkim w przypadku wystąpienia powikłań zapalenia zatok przynosowych oraz w sytuacji gdy lekarz prowadzący uzna je za konieczne.

Tomografia komputerowa

Tomografia komputerowa zatok przynosowych jest najbardziej precyzyjną metodą wykrywającą choroby zatok przynosowych, a szczególnie zmiany w ich naturalnych ujściach i strukturach kostnych. Zmiany anatomiczne w tym rejonie to najczęstsza przyczyna zapalenia zatok szczękowych i czołowych. Tomografia komputerowa pozwala także ocenić, w jakim stopniu zmiany zapalne rozszerzają się na rejony sąsiadujące z zatokami: podstawę czaszki, jamę czaszki, oczodół. Po urazach pozwala na ocenę uszkodzeń. Badanie jest wręcz niezbędne, aby bezpiecznie i precyzyjnie przeprowadzić operację endoskopową w rejonie zatok przynosowych. Generalnie w przypadku ostrego zapalenia zatok przynosowych wskazaniem do wykonania badania tomografii komputerowej zatok (decyzję podejmuje specjalista laryngolog) jest znaczne nasilenie objawów, rozpoznanie u chorego zaburzeń odporności oraz przypadki, w których występują objawy powikłań zatokopochodnych. W pozostałych przypadkach ostrego zapalenia zatok przynosowych wykonanie tomografia komputerowej nie jest konieczne.

Rezonans magnetyczny

W odróżnieniu od tomografii komputerowej, jądrowy rezonans magnetyczny zatok (MRI) ukazuje zmiany patologiczne w tkankach miękkich, m.in. w błonie śluzowej zatok i nosa. Badanie jest mało przydatne w ocenie zmian w obrębie kości. MRI to badanie nieinwazyjne i w przyszłości będzie zapewne częściej stosowane do oceniania stanu błony śluzowej zatok i nosa, zastępując w części przypadków tomografię komputerową. Na razie jednak badanie jest droższe niż tomografia, a aparatura do rezonansu jest trudniej dostępna. Rezonans magnetyczny nie zastąpi jednak tomografii komputerowej zatok przynosowych w przygotowaniu lekarza do operacji z wykorzystaniem technik endoskopowych.

Badanie termowizyjne

Termowizja to badanie promieniowania podczerwonego, które pozwala ocenić różnice temperatury między tkanką zdrową a chorą. Procesy zapalne powodują podwyższenie temperatury chorej tkanki. Zmiana temperatury to jeden z najwcześniejszych objawów, który świadczy o toczącym się w organizmie stanie zapalnym. Precyzja pomiaru nowoczesnych kamer termowizyjnych jest bardzo duża i wynosi 0,01-1,0 stopnia C. Termowizja pozwala także na orientacyjną ocenę drożności ujść zatok szczękowych. Badanie jest nieinwazyjne i bezpieczne dla chorego. Zestaw do badania składa się z kamery termowizyjnej o wysokiej czułości, toru wizyjnego z kolorowym monitorem o wysokiej rozdzielczości, komputerowego układu sterującego oraz cyfrowej rejestracji i analizy obrazów oraz drukarki. Komputerowy system analizy obrazów pozwala na przedstawienie wyników badania w formie tekstowej lub graficznej. Badanie termowizyjne jest badaniem pomocniczym i nie zastąpi innych badań obrazowych, jednak z uwagi na szybkość wykonania i nieinwazyjny charakter może być wykorzystywane jako badanie przesiewowe.

Wizyta u alergologa

Kiedy lekarz podejrzewa, że u podłoża zapalenia zatok przynosowych leży reakcja alergiczna, zaleci wizytę u alergologa, który przeprowadzi specjalistyczny wywiad, ewentualnie wykona odpowiednie testy lub badania krwi, aby ustalić, jakie alergeny są przyczyną dolegliwości. Leczenie uczulenia i unikanie alergenu pozwala na przywrócenie fizjologicznych funkcji nosa, usunięcie niedrożności nosa i ujść zatok przynosowych oraz na poprawę ogólnego stanu zdrowia chorego. Niekiedy wymagane są konsultacje innych specjalistów, np. stomatologa (gdy źródłem zapalenia w zatokach jest choroba zębów) lub neurologa (jeśli bóle głowy lub zaburzenia zmysłu węchu mają charakter nietypowy dla zatok).

powrót